-Anadolu bilgeliği: Dokumalar her iki baharda mutlaka güneşlendirilir

Prof. Dr. Mustafa Genç: ''Kontrollü güneşlendirme, renklerin hafifçe solmasını, yumuşak ve antik bir görünüm kazanmasını sağlıyor. Aslında Anadolu dokuma geleneğinde de böyledir. Halılar ya da diğer el dokumaları iki baharda mutlaka güneşlendirilir ve havalandırılır. Bu yüzyılların deneyimi ve bilimin kesiştiği çok özel bir hikâyedir. ''

''Yün halılarda özellikle gün ışığı renklerin daha dengeli bir görünüm sağlanmasına katkı sunuyor. Dokumalar üzerinde yıkama sonrasında oluşabilecek nem uzaklaştırılıyor: bu şekilde de küf oluşumu ve kötü koku engellenmiş oluyor. Mikroorganizmaların azaltılmasını sağlanıyor bu şekilde.''

Alman bir kamu yayın kuruluşu olan Deutsche Welle (DW) Türk Halı ve Dokuma Kültürü odaklı bir esere imza attı. DW Türkçe Servisi + 90 YouTube Kanalı, ''Antalya'nın Halı Tarlaları'' isimli bir belgesel çekti.

''+ 90, halıların temizlenmesi ve doğal yöntemlerle pastelleşerek antik bir görünüm kazanması için Döşemealtı bölgesindeki açık hava tarlalarında geçirdiği süreci inceliyor. Geleneksel kökboyalı el dokuması halıların güneş ışığı, nem ve ısı farkıyla nasıl dönüştüğünü, bu kadim zanaatın bölgedeki tarihsel önemini ve günümüzdeki kültürel yansımalarını keşfediyor'' özet bilgisi ile yayımlanan belgeselde Süleyman Demirel Üniversitesi (SDÜ) Güzel Sanatlar Fakültesi (GSF) Dekanı Prof. Dr. Mustafa Genç de akademik katkı sağladı.

DW Türkçe Servisi + 90, belgesele ilişkin şu bilgileri paylaştı:

''Antalya'nın Döşemealtı İlçesinde, yaz aylarında binlerce halının yan yana serildiği tarlalar ortaya çıkıyor. Türkiye'nin dört bir yanından getirilen el dokuması halı ve kilimler burada yıkanıyor, temizleniyor, onarılıyor ve günlerce güneş altında bekletiliyor.

Peki Antalya'daki bu halı tarlaları nerede ve halılar neden güneşe seriliyor?

Döşemealtı'nda halılar neden günlerce güneşte bekletiliyor, renkleri neden solduruluyor?

Bu işlemin önemli nedenlerinden biri, halıların renklerinin güneş ışığıyla daha pastel tonlara kavuşmasını sağlamak... Özellikle kökboyalı el dokuması halı ve kilimler, yıkama ve bakım işlemlerinin ardından tarlalara seriliyor. Döşemealtı'nın sıcak ve güneşli yaz ayları da bu işlemin yapılabilmesi için uygun koşullar sağlıyor.

Ancak Antalya'nın ünlü halı tarlalarının hikâyesi yalnızca güneş altında bekletilen binlerce halıdan ibaret değil.

Döşemealtı halısı nasıl dokunur?

Geleneksel Türk halılarındaki motifler nasıl ortaya çıkar?

Bir zamanlar neredeyse her evde halı tezgâhlarının bulunduğu Döşemealtı’nda bu gelenek bugün neden kayboluyor?

Antalya'daki Döşemealtı halı tarlaları nerede, halılar neden güneşte bekletiliyor ve yüzyıllardır sürdürülen geleneksel halı dokumacılığı neden yok olma tehlikesiyle karşı karşıya?

Bir halı tarlasından yola çıkarak Anadolu halılarının ve kaybolmaya yüz tutan geleneksel bir zanaatın izini sürdük.''

''-Küf oluşumunu engeller, mikroorganizmaların azaltılmasını sağlar''

Serkan Ocak'ın hazırladığı; editörlüğünü Ezel Şahinkaya ve Melis Yüksel; kurgunun ise Güneş Meriç'in yaptığı Antalya'nın Halı Tarlaları- Antalya'da binlerce halı neden güneşte bekletiliyor? Halı tarlası nedir? isimli belgeselde SDÜ Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mustafa Genç, şu bilgileri paylaşıyor:

''Kontrollü güneşlendirme, renklerin hafifçe solmasını, yumuşak ve antik bir görünüm kazanmasını sağlıyor.

Çünkü buradaki güneşlenmenin, buradaki dengeli ve kontrollü soldurmanın birçok noktada dokumalara olumlu anlamda etkilerinin olduğunu görüyoruz. Birincisi renklerin oturması: yün halılarda özellikle gün ışığı renklerin daha dengeli bir görünüm sağlanmasına katkı sunuyor. İkincisi dokumalar üzerinde yıkama sonrasında oluşabilecek nem uzaklaştırılıyor: bu şekilde de küf oluşumu ve kötü koku engellenmiş oluyor. Yine üçüncü bir olumlu katkısı, mikroorganizmaların azaltılmasını sağlanıyor bu şekilde.''

''Özellikle vintage halılar (antika değeri taşıyan eski el dokuması) için kontrollü güneşlendirme, renklerin hafifçe solmasını, yumuşak ve antik bir görünüm kazanmasını sağlıyor. Aslında Anadolu dokuma geleneğinde de böyledir. Halılar ya da diğer el dokumaları iki baharda mutlaka güneşlendirilir ve havalandırılır. Bu uygulamada bununla benzer bir uygulamadır.''

''Peki ''-Anadolu'daki birçok dokuma kültürünün yoğun olduğu yerler varken neden Döşemaltı''? sorusu aklımıza gelebilir. Çünkü Döşemaltı bölgesinde güneşlenme süresi çok fazla, bağıl nem çok düşük, gece gündüz arasındaki ısı farkı yüksek ve çok geniş açık alanlara sahip. Bu özelliklere sahip olan Isparta, Burdur, Denizli, Konya'nın bazı bölgeleri, İç Ege'nin yüksek platoları da aynı özelliği sağlar. Ama Döşemealtı ve Antalya bölgesi 1950'li yıllardan itibaren özellikle Antalya Limanı'ndan Avrupa ve Amerika'ya halı ihracatının yapıldığı bir bölge olduğu için tercih edilen bir lokasyon.''

''Yüzyılların deneyimi ve bilimin kesiştiği çok özel bir hikâye aslında bu süreç... Yine Döşemealtı'nın ünü yalnızca güçlü güneşinden değil, doğanın sunduğu uygun koşullar ve insan emeğinin ve ustalığının bir arada çok doğru bir şekilde kullanılmasından kaynaklanır.''

-Antalya'nın Halı Tarlaları isimli belgeseli izlemek isteyenler için yayın bağlantısı:

Kısa Film